Politieke Vrijspraak 4: I want my PvdA
Nu de verkiezingen eraan komen, moet ik zoals altijd weer eens die wederkerende vraag beantwoorden: stem ik op de PvdA. De kans is dit jaar, en voor deze Amsterdamse gemeenteraad, groter dan ooit. Ik ben afgeknapt op de SP, ik kan geen GroenLinks stemmen vanwege hoe die partij is omgegaan met de affaire rondom het gifschip de Probo Koala, dus dan blijven PvdA en D’66 over. En het is allerminst zeker dat de PvdA de grootste partij blijft, dus als ik Job Cohen als burgemeester wil – en dat wil ik – dan ligt een stem op Asscher voor de hand.
Het zou voor de eerste keer zijn in mijn leven dat ik PvdA stem.
Ik stem niet op de PvdA omdat ik de PvdA niet vertrouw. Natuurlijk, politici zijn niet te vertrouwen, en meer van die clichés, maar ik heb geen last van die standaardverontwaardiging over “de” politiek in Nederland. Van mij mogen politici liegen, bedriegen, draaien, schmieren, alles dat maar nodig is om gedaan te krijgen wat ze gedaan willen krijgen. Sterker nog: ik verwacht van degene die ik kies dat hij of zij een Machiavellist is. Binnen de grenzen van de wet natuurlijk, maar niet binnen de grenzen van het fatsoen. Een goede politicus is een klootzak.
Je kunt natuurlijk alleen een Machiavellist zijn als je eerst een standpunt hebt, waar je je volle gewicht achter kunt zetten, en waarmee je je verwerpelijke politicus-gedrag kunt verexcuseren. Dat standpunt, dat is voor de PvdA steevast een probleem. Zoals bij mijn vakantiecollega, die niet op basis van zijn standpunt carrière wilde maken, maar op basis van zijn carrière zich achter een standpunt schaarde.
Zo ook waarschuwde Wouter Bos onlangs in zijn Den Uyl-lezing dat de PvdA niet te radicaal de ideologische koerswijziging in praktijk moest brengen, die hij in diezelfde lezing uiteenzette: er zijn wel alternatieven voor het kapitalisme, en de Derde Weg is er niet één van. Bos: “En dus was ik voor een aanpassing van de hypotheekrenteaftrek en voor het fiscaliseren van de AOW. Een half jaar later verloren we de Tweede Kamerverkiezingen mede vanwege de impopulariteit van deze ideeën. Dus ja, er zijn alternatieven maar kijk uit.”
Met andere woorden: alternatieven okee, standpunten prima, maar we moeten wel voldoende zetels halen. Dat is Machiavellisme de verkeerde kant op. Je moet eerst een standpunt hebben waar je in gelooft, en daarna ga je daar op alle mogelijke manieren zoveel mogelijk zetels voor halen. Daarbij mag je over lijken gaan, inclusief dat van jezelf. Het is ook goed om jezelf te compromitteren, dat hoort er allemaal bij. Maar ik kan als kiezer alleen geloven in een politicus die zich compromitteert voor een groter goed, of in elk geval met een duidelijke reden. De PvdA compromitteert zich nog voordat er een inhoudelijke reden is zich te compromitteren.
De voorbeelden waarin dat gebeurt, zijn talrijk, maar laten we de meest in het oog springende nemen: de Irak-oorlog. Eerst was de PvdA tegen. Toen moest er een kabinet CDA/PvdA komen, en veranderde de PvdA haar standpunt naar voor (want dat is wat politieke steun toch gewoon inhoudt). Toen strandden de coalitieonderhandelingen en werd de PvdA weer tegen. Toen moest er een onderzoek komen, was dat een harde onderhandelingseis. Maar die eis ging toch al snel weer van tafel toen er een plek in de coalitie in zicht kwam. De PvdA liet zich paaien met een “onafhankelijk” onderzoek, kraakte harde noten, en terwijl Wouter Bos bij Buitenhof verklaarde dat je met sommige onderwerpen geen compromissen kon sluiten, dat het gewoon ja of nee was, sloot zijn partij een periode van gedraai zonder focus af met de grootste draai die je je maar kan voorstellen.
En nogmaals: Bos verdient als Machiavellist complimenten voor de manier waarop hij het voor elkaar krijgt weg te komen met de verklaring dat je met het volkenrecht geen loopje kunt nemen, terwijl hij Balkenende keer op keer toestaat om precies met dat volkenrecht een loopje te nemen. Bos is een knap politicus. Maar knap of niet, het is Machiavellisme de verkeerde kant op. Het doel is de macht, de middelen zijn de standpunten. Terwijl dat echt andersom moet zijn. Alleen standpunten kunnen je machtswellust excuseren.
De PvdA is in de loop van de afgelopen 30 jaar verlaten door ongelooflijk veel linkse mensen. GroenLinks en de SP waren vroeger splinterpartijtjes. Nu draaien ze volwaardig op de linkerflank mee. De PvdA heeft nooit de indruk gewekt dat verlies van de natuurlijke achterban te betreuren. Sterker, in de eeuwige strijd om het midden lijkt de PvdA die mensen liever kwijt dan rijk te zijn geweest. Maar dat politieke midden is verdwenen, en de PvdA heeft als flankspeler afgedaan. En ondertussen is links hopeloos verdeeld.
En dankzij die verdeeldheid siddert de voltallige linkervleugel als bekend wordt dat de PVV op bijna 30 zetels staat in de peiling. Wordt Geert de grootste? Wordt hij premier? Maar wanneer in de naoorlogse parlementaire geschiedenis werd er met minder dan 30 zetels een premier geleverd? Nooit, behalve ooit door DS’70, maar die partij was toen bij lange na niet de grootste.
De PvdA moet zich, kortom, niet meer op het midden richten, maar op de flank. En niet door de SP en GroenLinks na te gaan praten, maar door weer eens los van beoogde verkiezingsuitslagen politieke visies te gaan ontwikkelen. En niet met als doel om meer zetels te halen, maar met als doel om politiek weer geloofwaardig te worden.
Dat is nodig omdat het nodig is dat links haar hopeloze verdeeldheid oplost. En de partij met de meeste potentie om dat te doen is nog altijd de PvdA. De meeste stemmers op GroenLinks en de SP zijn nog steeds teleurgestelde PvdA’ers. Ook al hebben ze, zoals ik, nog nooit op de PvdA gestemd. Zij zijn PvdA’er. Ik ben PvdA’er. Wij verdienen een sterke PvdA. En een sterke PvdA is niet een PvdA die qua standpunten naar links opschuift, maar een PvdA die wat betreft de totstandkoming van haar standpunten naar links opschuift. En een sterke PvdA gelooft in wat ze zegt, doet, en vraagt..
De Partij van de Arbeid zou zo’n partij moeten willen zijn. Want de meeste linkse mensen (de SP- en GroenLinks-stemmers) willen zo’n partij. En de PvdA moet zich als zelfverklaarde linkse volkspartij, voordat ze zich op het midden richt, bekommeren om de linkse kiezer. De PvdA moet die groep willen vertegenwoordigen. Ik stemde nog nooit op de PvdA, maar ik wil het wel heel graag. I want my PvdA!
Joost Baars
Kies een column uit het archief via onderstaand menu.